Wasakhowga balaastiiggu waa mid ka mid ah caqabadaha waaweyn ee deegaanka ee maanta dunida wajahaya, iyadoo qashinka balaastiigga adduunka gaaray 400 milyan oo tan sanadkii, sida lagu sheegay warbixin ay soo saartay Barnaamijka Deegaanka ee Qaramada Midoobay. Soomaaliya gudaheeda, dhibaatadani waxay dib u qaabaynaysaa waddooyinka, suuqyada iyo xaafado dhan — balse warshad ku taalla Muqdisho gudaheeda, waxay sidoo kale dib u qaabaynaysaa nololal.
Dunida oo dhan, hal milyan oo dhalooyin balaastiig ah ayaa la iibsadaa daqiiqad kasta, waxaana sanad kasta la isticmaalaa ilaa shan tirilyan oo bacaha balaastiigga ah. Guud ahaan, kala bar dhammaan balaastiigga la soo saaro waxaa loo sameeyaa isticmaal hal-mar ah, ayay warbixintu intaas ku dartay.
Soomaaliya gudaheeda, qashinka balaastiiggu waa dhibaato weyn oo deegaanka ah, taasoo ka dhalatay magaalow degdeg ah, kororka dadweynaha iyo maqnaanshaha nidaamyo sax ah oo maareynta qashinka ah. Wuxuu yaallaa meel kasta — waddooyinka, suuqyada, goobaha qashinka lagu qubo, xaafadaha ciriiriga ah iyo goobaha dadweynaha ee bannaan.
Muqdisho, oo hoy u ah ku dhowaad saddex milyan oo qof, balaastiigga hal-mar-isticmaalka ah — dhalooyinka biyaha, bacaha wax iibsiga, baakadaha cuntada iyo wax ka badan — waa la tuuraa hal mar oo keliya ka dib. Inkastoo Wasaaradda Deegaanka iyo Isbeddelka Cimilada ee Soomaaliya ay mamnuucday bacaha balaastiigga ee hal-mar-isticmaalka ah sanadkii hore, haddana weli si ballaaran ayaa loo adeegsadaa sababo la xiriira jabanidooda, helitaankooda fudud iyo maqnaanshaha beddello kale, sida lagu sheegay sahan dhawaan la daabacay.
Laga bilaabo waddooyinka ilaa dakhli joogto ah
Haweenka barakacay ayaa rajo iyo dakhli ka helaya ururinta qashinka balaastiigga ah ee waddooyinka Muqdisho iyo iibintooda warshadda. Mid ka mid ah waa Fatima Abdi Osman, oo ah hooyo leh sagaal carruur ah oo hore uga shaqayn jirtay nadaafad. Kadib markii warshadda la dhisay, waxay u wareegtay ururinta balaastiigga — taas oo mushahar fiican leh.
Waxaan ururiyaa 24 kiilo oo dhalooyin balaastiig ah waxaana helaa ku dhowaad 80,000 oo shilin Soomaali ah maalintii, taas oo qiyaastii u dhiganta $3.
Dhibaato deegaan oo leh kharashyo qarsoon
Dhaqdhaqaaqe deegaan iyo bare Aided Hassan wuxuu ka digayaa waxyeellada deegaan ee ka dhalata qashinka balaastiigga ah. "Inta badan qashinka balaastiigga ahi wuxuu ku dambayaa ciidda, badaha, harooyinka iyo webiyada dalka. Haddii balaastiiggan yaryar ay ciidda galaan, waxay beddeli karaan qaab-dhismeedkeeda jireed waxayna xaddidi karaan awoodda ay u leedahay inay biyo qabato, taasoo sababi karta hoos u dhac ku yimaadda koritaanka xididdada iyo nuugista nafaqooyinka," ayuu sharaxay.
Bacaha balaastiigga ah ee la isticmaalay waxaa badanaa cuna xayawaanka waddooyinka ku nool sida lo’da. Markay xanuunsadaan ka dib, hilibkooda ayaa dadku cunaan.
Marka qashinka balaastiigga ahi badda galo, wuxuu dhaawici karaa ama dili karaa boqolaal nooc oo noolaha badda ah wuxuuna khatar gelin karaa deegaannada ay ku tiirsan yihiin, ayuu intaas ku daray.
"Qashinku waa Khayraad"
Si wax looga qabto dhibaatada sii kordhaysa ee balaastiigga hal-mar-isticmaalka ah ee halista ku haya nidaamyada deegaanka, duurjoogta iyo nadaafadda magaalada, ganacsade maxalli ah Abdi Hirsi Ali ayaa u istaagay inuu arrintan wax ka qabto.
Wuxuu aasaasay warshad la yiraahdo African Solution, oo halku-dheggeedu yahay "Qashinku waa Khayraad". Iyadoo leh in ka badan 20 shaqaale, warshaddu waxay qashinka balaastiigga u beddeshaa qalab dhisme — dhagaxyo laamiyeed, leben derbi, saqafyo — iyo bacrimin dabiici ah, sida uu sharaxay maamulaha hawlgalka Nasdurin Ali.
Bil kasta, waxaan ururinnaa 30 tan oo mitirig ah oo qashinka balaastiigga ah balse waxaan dib u warshadeynaa kaliya 20 tan, sababo la xiriira kororka qiimaha korontada.
