Faraxumayn
Faraxumayn kamaraddu duubtay ayaa caro ka dhalisay Muqdisho
Hal fiidiyow ayaa furay dood dadweyne oo Soomaaliya jiil dhan ka diidday. Waxaan diiwaangelinay waqtigaas iyo wixii ka dambeeyay.
Taxanaha
Muddo tobannaan sano ah, ereyo gaar ah looma oggolayn qolalka wararka ee Soomaaliyeed. Hadda waan sheegnaa — qoraal ahaan, hawada, iyo si rasmi ah.
Jebinta Tabooyinka waa taxanaha baarista ee Bilan Media. Waa meesha aan kaga warbixinno waxa Soomaaliya muddo dheer diidday in si fagaare ah looga hadlo — gudniinka fircooniga ah, rabshadaha galmada, balwadda daroogada ee gabdhaha da'da yar, HIV, xanuunka dhimirka, albinism, faraxumaynta haweenka ee goobaha dadweynaha, carruurta ka dhasha kufsiga, iyo tabooyinka caadada ee gabdhaha dugsiga ka reeba.
Kuwani ma aha “mawduucyo xasaasi ah” oo aan hareer marno. Waa cadaalad-darrooyin qaab-dhismeed ah oo lagu qariyey sannado badan oo aamusnaan ah — aamusnaantuna mar walba qiimo ayay lahayd, waxaana inta badan bixiyay haweenka, carruurta, iyo dadka la takooro. Shaqadeennu ma aha inaan si edebeysan uga hadalno. Shaqadeennu waa inaan diiwaangelinno, magacyo, taariikho, codad, iyo caddeymo wata.
Si deggan ayaan u shaqaynaa. Waxaan ilaalinnaa ilahayaga xogta. Sawirro ma daabacno oggolaansho la'aan. Waxaan bixinnaa kharashaadka safarka ee haweenka noo yimaadda si ay noola hadlaan, balse marna ma bixinno lacag markhaatiga laftiisa. Toddobaadyo kadib ayaan dib ugu noqonnaa si aan u hubinno inaan qofna waxyeello uga imaan wixii aan daabacnay — haddii ay timaaddana, waan qornaa, sheekada xigtana si cad ayaan ugu sheegnaa.
Qaar ka mid ah warbixinnada halkan ku uruursan waxaa dib u qaadatay BBC, Guardian, El País, Toronto Star iyo The New Humanitarian. Laakiin akhristayaasha aan ugu dadaalno waa kuwa ku sugan Muqdisho, Garoowe, iyo Baydhabo — haweenka markii ay shaqadeenna akhriyaan noo soo qora si ay u yiraahdaan: “Waxaan moodayay inaan kaligay ahay.”
Faylasha aan furnay
Mawduucyada ay Soomaaliya muddo dheer diidday in si fagaare ah looga hadlo — mid kasta wuxuu ku jiraa warbixinteenna. Faylku marna ma xirmo.
Habkayaga baarista
Baaristu, marka ay taabato kuwa ugu nugul, waa inay ku dhaqantaa wax ka xoog badan himilo. Halkan waxaa ku yaal saddexda qaanuun.
Waxaan daabacnaa sheekada. Marna ma daabacno faahfaahin aqoonsan karta haweeney aan dooran in la aqoonsado. Magacyo kale, wejiyo la qariyey, goobo aan la sheegin — dhammaantood waxaa lala go'aamiyaa iyada, ee looma go'aamiyo iyada beddelkeeda.
Wareysi kasta wuxuu ku bilaabmaa wada hadal dheer oo ku saabsan waxa ay rabto in dunidu aragto. Waxaan saxeexnaa foom oggolaansho oo cad, oo Soomaali ah. Waxay ka laaban kartaa waqti kasta — xitaa daabacaad kadib.
Shaqadeennu waa inaan codkeeda maqashiinno — ma aha inaan xukunno, qareen u noqonno, ama aan qorno tifaftir aanay codsan. Waxaan soo xigannaa, waxaan siinnaa duruufta, ka dibna akhristaha ayaan u daynaa inuu gunaanad gaaro.
Taxanaha tirooyin ahaan
Diiwaanka ku jira
Kaar kasta wuxuu furayaa mawduuc ay Soomaaliya muddo aad u dheer ka gaabsatay. Guji oo akhri — si deggan.
Faraxumayn
Hal fiidiyow ayaa furay dood dadweyne oo Soomaaliya jiil dhan ka diidday. Waxaan diiwaangelinay waqtigaas iyo wixii ka dambeeyay.
Taboo diimeed
Daryeelka eeyuhu Soomaaliya gudaheeda waa fal ka hor imanaya caadooyinka. Waa sawir naxariis leh oo ka taagan xuduudda kala qaybsanaanta diimeed iyo dhaqan.
Albinism
Waxaa si wadajir ah loo tebiyey iyadoo lala kaashanayo BBC. Rabshadaha maalinlaha ah ee ay la kulmaan Soomaalida ku dhalata albinism — iyo waxa dalku diido inuu sida saxda ah u magacaabo.
HIV
Waxaa lagu daabacay El País. Gudaha nolosha haweenka sita cudur-ogaalnimo weli uga lumisa qoyskooda Muqdisho gudaheeda.
Balwad
Mawduuc aan warbaahin Soomaaliyeed waligeed si fagaare ah u magacaabin: balwadda dawooyinka dhakhtarku qoro ee gabdhaha da'da yar ee Muqdisho.
Abaar · Badbaado
Sheekadii aan cidina rabin inay daabacdo: hooyooyin abaarta ku jira oo sameeya go'aan aan af lagu sheegi karin. Waxaa si wadajir ah loo daabacay Toronto Star.
Duubisyada laga soo qaaday
Elmi Bile Mohamed, 25La nool albinism · Muqdisho (BBC × Bilan)"Dadku waxay ii sheegaan inaan ahay dad-cune oo aan carruurtooda cuni doono. Aad bay iiga baqaan. Inta badan waxay albaabkayga hortiisa ku tuuraan biyo cusbo leh iyo ukumo cayriin, sababtoo ah waxay rumaysan yihiin inay taasi ka ilaalinayso aniga."
Gacalo Mahmoud YusufDibadbax-bixiye · Muqdisho"Waxaan halkan u joognaa inaan noqono codka gabadh kasta oo la aamusiiyay."
Amino AbdiKu tiirsanaan opioid · Muqdisho (BBC × Bilan)"Ninkaygii hore ayaa sabab u ah inaan qabatimo daroogooyinka adag. Balwaddaydu aad bay u xumaatay ilaa aan miyirkaygii waayey. Waxaan bilaabay inaan seexdo baabuurta iyo waddooyinka."
Khalif Farah Shuriye, 75La nool HIV · Muqdisho (El País × Bilan)"Markaan dadka gargaar weydiisto way iga cararaan sababtoo ah waxay u malaynayaan inay cudurka iga qaadi doonaan keligood ii soo dhowaanshaha. Habeenno qaarkood waan seexdaa anigoon maalinta oo dhan biyo cabin, sababtoo ah si fudud lacag ma haysto."
Aadan Abdullahi AliDaryeele xoolaad · Muqdisho"Dadka qaarkood kaliya ma diidaan inay caawiyaan — xitaa ma rabaan in eeyaha meel u dhow lagu quudiyo."
Khadka xogta sirta ah
Haddii aad haysato wax aad nala wadaagayso — markhaati, dukumenti, magac aan cidina ku dhiirranayn inay sheegto — noo soo qor. Saddex kanaal, mid kasta sida ugu qarsoodisan ee aan uga dhigi karno. Marna ma shaacinno aqoonsiga il xogeed oggolaansho qoran oo cad la'aan.